Kwetsbaarheid promoten op de werkvloer, goed of fout?

Is het belangrijk om je op de werkvloer kwetsbaar op te stellen? Wat betekent dat eigenlijk ‘je kwetsbaar opstellen’? Meerdere trainers promoten meer kwetsbaarheid op de werkvloer, maar ook in onze samenleving hoor ik steeds meer geluiden dat kwetsbaarheid belangrijk is. Tegelijkertijd hoor ik dat als iemand tijdens zo’n training het er niet mee eens is diegene helemaal wordt afgebrand door de overige groepsleden. Terwijl diegene zich zojuist kwetsbaar opstelde, maar die kwetsbaarheid mocht er kennelijk niet zijn. Hebben we hier te maken met diverse vormen van kwetsbaarheid?

Kwetsbaarheid betekent dat je geraakt kan worden

Kwetsbaar betekent dat je geraakt kan worden met als gevolg pijn. Dit kan emotionele pijn, maar ook fysieke pijn zijn. De essentie van je ‘kwetsbaar opstellen’ betekent dus dat je al je beschermlagen opzij zet en als het ware jezelf naakt toont. Je toont je onzekerheden, kwetsbaarheden en je intieme kanten. Het spreekt voor zich dat je dit enkel doet in een veilige omgeving. In een omgeving waarin je ervan uitgaat niet ‘gekwetst’ te worden. Want als er een kans bestaat dat je gekwetst wordt zal je jezelf niet snel ‘kwetsbaar’ opstellen. Het is namelijk een basisinstinct van zowel dier als mens om pijn te voorkomen. Wij mensen hebben hiervoor allerlei psychische en sociale beschermlagen ter beschikking.

Een sociale rol is bijvoorbeeld zo een beschermlaag om sociaal contact niet kwetsbaar te maken, maar om enkel contact te hebben voor het doel waarvoor dat contact bedoelt is. Aan die sociale rol zitten ook verwachtingspatronen. Verwachtingspatronen zorgen er mede ook voor dat contact niet kwetsbaar is en de doel van het contact zo efficiënt mogelijk verloopt. Het contact op bijvoorbeeld de werkvloer kan op die manier efficient en functioneel zijn. Daarnaast kost het ook niet veel energie en kunnen we makkelijk samenwerken.

Kwetsbaarheid is een wederzijds openstellen

Kwetsbaar zijn of je kwetsbaar opstellen kost veel energie. Het betekent dat je op een dieper niveau probeert af te stemmen met diegene met wie je in contact bent. Het is niet een doelmatige afstemming om een bepaald extern doel te bereiken. Je probeert iemands interne gevoelens te peilen en daarop af te stemmen. Je checkt ook of de ander zich openstelt ofwel kwetsbaar opstelt.

Het is namelijk gevaarlijk voor jezelf als jij je wel kwetsbaar opstelt maar de ander niet. Jij bent dan onbeschermd en kan geraakt worden terwijl de ander in zijn harnas voor je staat. Je kan dan ook niet op gevoelsniveau afstemmen. Wanneer iemand van jou verwacht om kwetsbaar te zijn, maar diegene is het zelf niet is het ongelijkwaardig. Het contact kan dan ook niet leiden tot verdieping, maar leidt enkel tot de verzadiging van diegene die nieuwschierig is ten koste van de ander die zich bloot heeft gegeven.

Veiligheid is een voorwaarde voor kwetsbaar kunnen zijn

Wederzijdse kwetsbaarheid leidt tot verdieping van het contact. Wanneer er een contact is waarbij beide mensen zich kwetsbaar opstellen is dat zeer waardevol. Dit is dan een moment van ‘echte’ verbinding. Dat geeft voor beide partijen een gevoel van warmte en geestelijke verzadiging. Echter is de voorwaarde voor zo een moment dat beide zich veilig voelen. En hoe voelen mensen zich veilig bij elkaar? Daar gaat een ontwikkeling aan vooraf van spontane informele momenten. Wanneer je bijvoorbeeld lang met iemand werkt en iemand steeds beter leert kennen krijg je vertrouwen in diegene. Je weet hoe diegene in elkaar zit en of je je kwetsbaar kan opstellen bij diegene. Na verloop van tijd zal je dit dan ook doen. Dit is een spontaan proces en kan niet geforceerd worden. I

n teamsverband is het nog lastiger om die veiligheid te ontwikkelen. Je hebt namelijk te maken met meerdere mensen die elkaar moeten leren kennen en er een basisgevoel van veiligheid ontwikkelt moet zijn. Als er bijvoorbeeld wordt geroddeld en kwaad wordt gesproken over bepaalde groepsleden kan er nooit een basisveiligheid ontstaan.

Kwetsbaarheid dient ontwikkelt en verworven te worden in contact

Kwetsbaarheid is een kwetsbaar proces van wederzijdse afstemming en een ontwikkeling van wederzijds vertrouwen. Dit is net zo in een team. Alleen wanneer er collectief een bepaalde mate van wederzijdse vertrouwen en veiligheid is ontwikkelt kan er kwetsbaarheid ontstaan. En wanneer er op het werk een veilige groepssfeer heerst is dat uiteraard goed. Mensen durven dan kritische vragen te stellen, elkaar om hulp te vragen, zijn minder bang voor het geven van presentaties en denken mee in het werk. Ook is er dan meer emotionele steun vanuit het team voor elkaar. Waardoor mensen minder snel uitvallen of in een burn-out raken. Er wordt dan meer voor elkaar gezorgd. Wanneer het niet goed gaat in de prive sfeer of op werk durft diegene dat ook te zeggen in het team. Met de wetenschap dat dat niet dom of zwak wordt gevonden of dat erover wordt geroddeld achter diegenes rug.

Kortom, kwetsbaarheid staat niet los van een sfeer van veiligheid en wederzijds vertrouwen. En veiligheid en wederzijds vertrouwen in een groep, op het werk zijn zeker belangrijkse aspecten zowel voor het welbevinden van de werknemer als voor de efficientie van het werk zelf. Echter dient dit ontwikkelt te worden en kan het niet opgelegd worden. Het kost tijd.

Werk aan een veilig gevoel op de werkvloer

Trainers dienen zich dan ook te richten op de complexiteit van groepsprocessen en groepsdynamiek op de werkvloer. In plaats van het te hebben over kwetsbaarheid. Het is beter om de onderlinge veiligheid te vergroten. En te onderzoeken wat die onveiligheid belemmerd in een groep als die er niet is. Er kunnen bepaalde groepsleden tussen zitten die zichzelf niet kwetsbaar kunnen opstellen en graag over anderen roddelen om zichzelf beter te voelen. Deze mensen dienen dan extra aandacht te krijgen (waaronder persoonlijke werkbegeleiding) en hun competenties dienen zichtbaar te worden, zodat ze minder gaan roddelen.

Ook is het belangrijk dat iedereen het gevoel heeft dat elke mening er mag zijn. Ook als het een mening is die niet overeenkomst met de meerderheid van de groep. Dit is een lastig punt. Mensen voelen zich snel aangevallen en men denkt snel dat de groep uit elkaar valt als er mensen in zitten die niet hetzelfde denken. Dit is eigenlijk helemaal niet zo. Sterker nog. Wanneer je andere meningen niet toelaat krijg je een zeer eenzijdige groep/team die niet groeit en zich moeilijk kan aanpassen aan veranderingen. Wanneer je een team hebt waar alle meningen welkom zijn en waar ook oprecht naar wordt geluisterd om van te leren kan het team groeien en zich ontwikkelen. Het team wordt dan juist sterker en kan zich makkelijker aanpassen aan veranderen.

Kwetsbaarheid als moreelgedrag vs kwetsbaarheid als gevolg van een vertrouwensrelatie

Ik merk dat kwetsbaarheid een soort hippe term is geworden. Iedereen moet kwetsbaar zijn want dat is goed. Zo promoten dus ook trainers dit op de werkvloer. En zoals we hebben gelezen is kwetsbaarheid inderdaad goed op de werkvloer. Alleen is het ‘kwetsbaar kunnen zijn’ een gevolg van een collectieve groepsontwikkeling van vertrouwen en onderlinge veiligheid. Kwetsbaarheid kan niet los gezien worden van die voorgaande ontwikkeling. Het is dan ook onzin om kwetsbaarheid te promoten wanneer er geen veiligheid of wederzijds vertrouwen is op de werkvloer, in een team. Het kan dan zelfs schadelijk zijn voor diegene die zich dan kwetsbaar opstelt, maar vervolgens wordt uitgelachen, niet serieus wordt genomen of over diegene wordt geroddeld.

Het is ook schadelijk op een andere manier. Als kwetsbaarheid namelijk als idee wordt gepromoot en mensen dit oppakken zonder het voorliggende proces te zien wordt het opgevat als moreelgedrag. En dan is degene die zich niet kwetsbaar opstelt of tegen het idee is om zich kwetsbaar op te stellen immoreel, wat zorgt voor o.a. veroordeling en buitensluiting. Dit is dus precies wat er is gebeurd tijdens een training waarbij iemand het niet eens was om zich kwetsbaar op te stellen op de werkvloer. Diegene zag kennelijk wel het voorliggende proces en voelde dat het team daar nog niet was, dat er nog geen basisveiligheid was om dat te doen. En hoe de groep daarop reageerde bevestigde meteen dat er nog geen basisveiligheid was. Een afwijkende mening mocht er namelijk (nog) niet zijn.

Wanneer kwetsbaarheid wordt gezien als moreelgedrag zit er een oordeel in over mensen die zich niet kwetsbaar opstellen. Terwijl wanneer kwetsbaarheid wordt gezien als een proces waaraan gezamenlijk gewerkt kan worden zal iedereen een steentje bijdragen om veiligheid te creëren. En iedereen zich daarvoor verantwoordelijk voelen.

Conclusie, kwetsbaarheid is:

  • Het in verbinding staan met de eigen gevoel (kwetsbaarheid);
  • Een sfeer van collectieve veiligheid (geen oordelen);
  • Het zich naar elkaar kunnen opstellen;
  • Een kroon en bevestiging van het wederzijds verworven vertrouwen.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *